KSIĄŻE OLGIERD GIEDYMINOWIC

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  (1 2 9 6 –1 3 7 7)

        Wielki książę litewski, syn Gedymina, a wnuk Pukowera. Po śmierci Gedymina w 1341 r., który rozpoczął wielkie podboje Litwinów na Rusi (podporządkował Mińszczyznę, Witebskie Polesie, wschodnie Podlasie, Wołyń), państwo litewskie, w którego skład wchodziła jeszcze Żmudź, Auksztota (Litwa właściwa), Ruś Czarna (Grodno, Nowogródek) i księstwo połockie, odziedziczyło siedmiu synów. Z nich Jawnuta otrzymał władzę wielkoksiążęcą w Wilnie, Kiejstut – Troki, zaś Olgierd, będący już księciem witebskim, dostał na Litwie właściwej Krewo. W 1345 r. Olgierd wraz z Kiejstutem odsunęli od władzy Jawnutę, dzieląc się władzą, chociaż wielkim księciem został Olgierd. Podział obowiązków państwowych między braćmi sprowadził się do tego, że Kiejstut miał za zadanie odpierać rosnący nacisk zakonu, natomiast Olgierd wziął na siebie rozszerzanie litewskiego władztwa na Rusi. Pierwsze lata jego rządów upłynęły pod znakiem niepowodzeń. W latach 1345–1348 toczyły się walki z zakonem, który w 1348 r. w bitwie nad Strawą odniósł znaczny sukces. Bez powodzenia też wielki książę układał się w tym czasie ze Złotą Ordą przeciw Moskwie. W latach 1350–1354, wspierając młodszego brata, Lubarta, walczył z Polską. W 1352 r., zawierając umowę z Kazimierzem Wielkim, zrezygnował z opanowanych przez Królestwo Polskie ziemi lwowskiej i halickiej. W tym czasie zbliżył się też do Krzyżaków. W 1355 r. wielki mistrz Winrich von Kniprode, przeciwdziałając zamknięciu drogi dla kupców krzyżackich przez Lwów na wschód, uzyskał zezwolenie od Olgierda na przejazdy kupców przez Litwę i jej ruskie posiadłości. W odpowiedzi na to Kazimierz Wielki odnowił w 1356 r. ugodę z Olgierdem i nawiązał z nim przyjazne stosunki. Z inicjatywy króla polskiego w 1357 r. złożył nawet oświadczenie dotyczące gotowości przyjęcia chrztu. Wykorzystując dobre stosunki z Krzyżakami i z Polską, Olgierd skierował teraz swoją ekspansję na wschód, dążąc do opanowania Rusi wschodniej i południowej. Wtedy też sformułowany został program wielkomocarstwowej polityki Litwy. Głosił on, że Litwa powinna posiadać ziemie bałtyckie od Łyny-Pregoły aż po Dźwinę, a także wszystkie ziemie ruskie. Realizacja tego programu w części dotyczącej kierunku zachodniego nie miała szans ze względu na potęgę Krzyżaków, ale na wschodzie była do urzeczywistnienia. W 1357 r. Olgierd zajął Briańsk, a w 1358 r. Mści-sław, Mohylew, Białą i Rżew. W 1362 r., po pokonaniu Tatarów nad Sinymi Wodami, opanował Kijów, gdzie osadził swego syna, Włodzimierza. W latach 1368, 1370, 1372 Olgierd trzykrotnie wyprawiał się także na Moskwę. Miało to wyeliminować z gry wielkiego księcia litewskiego, Dymitra Dońskiego, który stał się rywalem Litwinów w jednoczeniu ziem ruskich. W tym czasie zepsuły się natomiast stosunki z Krzyżakami, co spowodowało – od 1360 r. – systematyczne najazdy rycerzy zakonnych na ziemie litewskie. Olgierd i Kiejstut, próbując temu przeciwdziałać, zorganizowali w 1370 r. wielką wyprawę na Królewiec, ale ich siły zostały rozbite przez Krzyżaków pod Rudawą. Proces podporządkowywania wielkich obszarów ruskich przez Litwinów, łączący się z wyzwoleniem spod jarzma tatarskiego, przyjmowany był przez społeczeństwo ruskie dość przychylnie: litewscy namiestnicy i książęta dzielnicowi zwykle przyjmowali chrzest, a także ruski język i kulturę; nawet na dworze wielkoksiążęcym (od czasów Gedymina w Wilnie), tradycyjnie strzegącym dawnej religii, dialekt białoruski stał się językiem urzędowym. Osadzeni przez Olgierda na Rusi jako udzielni książęta jego bracia i synowie przechodzili więc za jego zgodą na prawosławie, co ułatwiało im rządy. Natomiast młodsi synowie, którzy mieli objąć władzę na Litwie właściwej, pozostali poganami. Olgierd doceniał jednak rolę Cerkwi; m.in. doprowadził do odnowienia metropolii kijowskiej i podporządkowania jej biskupstw ruskich poza granicami państwa litewskiego. Olgierd pozostawił 12 synów, z których Jagiełłę, pochodzącego z małżeństwa z księżniczką twerską, Julianną, wyznaczył na swego następcę.